Een emancipatiegeschiedenis in een paar data
De Nederlandse beweging voor de rechten van homoseksuelen ontstond in Amsterdam vlak na de oorlog. Op 7 december 1946 richtte een kleine kring lezers van het tijdschrift Levensrecht de Shakespeareclub op, die in 1949 werd omgedoopt tot Cultuur- en Ontspanningscentrum, het COC. Het is nu de oudste nog actieve LHBTIQ+-organisatie ter wereld.
In de jaren zeventig en tachtig concentreerde het nachtleven zich rond het Rembrandtplein en de Reguliersdwarsstraat, terwijl activisten de bouw van een nationaal monument afdwongen, dat in 1987 werd onthuld. Op 1 april 2001 werd Nederland het eerste land ter wereld dat het burgerlijk huwelijk openstelde voor paren van hetzelfde geslacht: vlak na middernacht sloot de burgemeester van Amsterdam de eerste vier huwelijken in het stadhuis.
In 2026, vijfentwintig jaar later, was de stad gastheer van WorldPride.
Het Homomonument op de Westermarkt
Aan de voet van de Westerkerk, aan de Keizersgracht, is het Homomonument het eerste monument ter wereld voor homoseksuelen die door het naziregime werden vervolgd. In bredere zin eert het alle LHBTIQ+-personen die om hun seksuele oriëntatie of genderidentiteit zijn of worden vervolgd, vroeger en nu.
Het werd ontworpen door de Amsterdamse kunstenaar Karin Daan en op 5 september 1987 onthuld. Het grijpt terug op de roze driehoek die de nazi's op de kleding van homoseksuele gevangenen in de kampen naaiden. Drie driehoeken van roze graniet, met zijden van 10 meter, vormen samen een grote driehoek op het plein. Eén ligt op straatniveau, een andere vormt een verhoogd podium en de derde daalt met treden af tot in het water van de gracht. Ze staan voor verleden, heden en toekomst.
Elk van de drie punten wijst naar een betekenisvolle plek:
- het Anne Frank Huis, aan de Prinsengracht, op een paar stappen;
- het Nationaal Monument op de Dam, gewijd aan de slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog;
- het COC, de vereniging die in 1946 werd opgericht.
Op de punt die het water raakt, worden vaak bloemen gelegd. Het monument is dag en nacht vrij toegankelijk.
Bijeenkomsten bij het Homomonument
Het monument is ook een plek om samen te komen:
- 4 mei: op de Nationale Dodenherdenking organiseert de Stichting Homomonument vanaf 19.50 uur een herdenking, met de landelijke twee minuten stilte vlak voor 20.00 uur, gevolgd door het Wilhelmus, toespraken en een kranslegging.
- 27 april: op Koningsdag is er 's middags een feest op het plein (in 2026 van 13.00 tot 20.00 uur).
- 5 september: op de verjaardag van het monument wordt het publiek uitgenodigd om bij het vallen van de avond een kaarsje aan te steken voor overleden dierbaren.
De Walk of Pride, van de Dam naar de Westermarkt
De Walk of Pride werd op 8 juli 2026 onthuld als opening van het WorldPride-programma en is een permanent monument van 53 bronzen tegels in de stoep. De route begint op de Dam, voor de ingang van de Nieuwe Kerk, en volgt de Raadhuisstraat tot het Homomonument. Elke tegel draagt de naam van een Nederlandse of buitenlandse persoon die van betekenis was in de LHBTIQ+-geschiedenis, met data en rol: u komt er bijvoorbeeld de transpionier Dirkje Kuik tegen, de schrijver Edgar Cairo of Jillis Bruggeman, een koopman die in 1803 werd terechtgesteld vanwege een relatie met een man.
De wandeling is gratis en vrij toegankelijk en duurt zo'n twintig minuten. Ze is goed te combineren met een wandeling door de grachtengordel, die bij de Westermarkt begint.
Pink Point en het IHLIA-archief
Naast het Homomonument, op de Westermarkt, is Pink Point een informatiekiosk die door vrijwilligers wordt gerund. U vindt er informatie over het LHBTIQ+-leven in Amsterdam, folders van lokale organisaties en een winkeltje met vlaggen, kaarten en artikelen in Pride-kleuren. Het is open van zondag tot en met donderdag van 12.00 tot 18.00 uur, op vrijdag en zaterdag van 11.00 tot 18.00 uur.
Wie zich verder in de geschiedenis wil verdiepen, kan terecht bij IHLIA LGBTI Heritage, de grootste Europese collectie over LHBTI-personen: boeken, tijdschriften, archieven, affiches. Die is gevestigd op de 3e verdieping van de OBA Oosterdok, bij het Centraal Station. De tentoonstellingsruimte en de boekencollectie zijn gratis en zonder afspraak toegankelijk tijdens de openingstijden van de bibliotheek. Zeldzame archiefstukken zijn alleen ter plaatse in te zien, na een aanvraag enkele dagen van tevoren; de informatiebalie ontvangt op afspraak van maandag tot en met donderdag, van 10.00 tot 17.00 uur.
| Plek | Adres | Wat het is | Wanneer |
|---|---|---|---|
| Homomonument | Westermarkt, aan de Keizersgracht | Monument voor vervolgde LHBTIQ+-personen (1987) | Vrij toegankelijk, 24 uur per dag |
| Walk of Pride | Van de Dam naar de Westermarkt, via de Raadhuisstraat | 53 bronzen tegels voor LHBTIQ+-figuren | Vrij toegankelijk |
| Pink Point | Westermarkt, tegenover nr. 9 | Informatiekiosk en winkel | Zo.-do. 12.00-18.00 uur, vr.-za. 11.00-18.00 uur |
| IHLIA LGBTI Heritage | Oosterdokskade 143, 3e verdieping, 1011 DL | LHBTI-archief en tentoonstellingen | Ma.-vr. 8.00-22.00 uur, za.-zo. 10.00-20.00 uur, gratis |
| Café 't Mandje | Zeedijk 63, 1012 AS | LHBTIQ+-café, geopend in 1927 | Di.-do. 16.00-1.00 uur, vr.-za. 15.00-3.00 uur, zo. 15.00-1.00 uur, maandag gesloten |
Informatie gecontroleerd in oktober 2026 op de officiële websites van elke plek en van I amsterdam.
De Zeedijk en café 't Mandje
De Zeedijk, een oude dijk die een straat werd, loopt van de haven bij het Centraal Station naar de Nieuwmarkt en de Waag. Hier opende Bet van Beeren, een vrouw die openlijk lesbisch leefde, in 1927 café 't Mandje. Het sloot in 1982, ging in 2008 weer open en na een renovatie opnieuw op 1 juni 2025. Het is een van de oudste LHBTIQ+-bars van de stad, en het kleine zaaltje loopt in het weekend snel vol.
Iets verderop in dezelfde straat is The Queen's Head (Zeedijk 20) een gaycafé met een retro-interieur, bekend om de bingo met dragqueens op dinsdag om 20.30 uur en de dragshows op donderdagavond. Het is dagelijks open vanaf 16.00 uur. De Zeedijk grenst aan de Wallen, waar 's avonds speciale regels gelden: die staan in onze gids Amsterdam bij nacht.
De Reguliersdwarsstraat en de andere uitgaansstraten
De Reguliersdwarsstraat, die de omgeving van het Muntplein en de Munttoren verbindt met het Rembrandtplein, is sinds de jaren zeventig de belangrijkste straat van het Amsterdamse gay-nachtleven. Over een paar honderd meter volgen de bars elkaar op; Taboo bijvoorbeeld serveert er drankjes, kleine hapjes en dragshows.
Andere adressen liggen verspreid over het centrum en daarbuiten. Ze staan allemaal in de LHBTIQ+-selectie van het toeristenbureau I amsterdam:
- Bar Spijker, in de Kerkstraat, een gaybar die sinds eind jaren zeventig bestaat, met een biljart;
- Café Saarein, in de Jordaan, een lesbisch café dat openstaat voor alle queer personen;
- De Lellebel, bij het Rembrandtplein, gerund door een transpersoon, met dragavonden, comedy en karaoke op zondag;
- Prik, bij de Dam, een bar met cocktails en een roze interieur;
- Bar Buka, in de Albert Cuypstraat in De Pijp, in de eerste plaats bedoeld voor vrouwen en de lesbische gemeenschap.
De bars sluiten meestal om 1.00 uur doordeweeks en om 3.00 uur op vrijdag en zaterdag.
Pride Amsterdam en de andere evenementen van het jaar
Het grote evenement blijft Pride Amsterdam, eind juli en begin augustus. De editie van 2027 vindt plaats van zaterdag 31 juli tot en met zondag 8 augustus 2027, met de Canal Parade over de grachten op zaterdag 7 augustus, van 12.00 tot 18.00 uur. Op de eerste zaterdag trekt de Pride Walk door het centrum naar het Pride Park in het Vondelpark. Op onze pagina staan de route en de regels die u in acht moet nemen.
Naast Pride strijkt het Milkshake Festival, een elektronisch muziekfestival dat voor iedereen openstaat en erg populair is bij het LHBTIQ+-publiek, neer in het Westerpark: de editie van 2026 vond plaats op 25 en 26 juli. De data voor 2027 waren in oktober 2026 nog niet bekend.
Praktische tips voor uw verblijf
Amsterdam is een gastvrije stad: hand in hand lopen of zoenen op straat trekt meestal geen enkele aandacht, en de Nederlandse Grondwet verbiedt discriminatie. De voorzorgsmaatregelen zijn die van elke grote toeristische stad:
- let 's avonds op uw spullen in de drukke straten van het centrum en laat uw glas niet onbeheerd achter;
- ga niet in op aanbiedingen van straatverkopers op de Wallen, en neem taxi's alleen bij officiële standplaatsen of via apps;
- bel bij nood 112; om achteraf aangifte te doen van geweld of scheldpartijen is de politie bereikbaar op 0900 8844.
Onze gids oplichting en veiligheid in Amsterdam beschrijft de meest voorkomende valkuilen.
Wat overnachten betreft: de overgrote meerderheid van de Amsterdamse hotels ontvangt paren van hetzelfde geslacht zonder enig probleem. Wie in de grachtengordel logeert, zit op loopafstand van de bars en herdenkingsplekken. Tijdens Pride schieten de prijzen omhoog: reserveer enkele maanden van tevoren. Onze gids waar overnachten in Amsterdam vergelijkt de buurten.
Verder lezen
Voor een complete avond na het bezoek aan het Homomonument beschrijft onze gids Amsterdam bij nacht de uitgaansbuurten, de clubs en de nachtbussen. Komt u in de zomer, dan geeft de pagina Pride Amsterdam het programma van de editie van 2027, en de Westerkerk, naast het monument, is een bezoek waard.
