Historisch centrum Amsterdam: Dam, Spui en Kalverstraat

Het historisch centrum in het kort

Amsterdam ontstond in de 13e eeuw bij een dam in de Amstel, op de plek van de huidige Dam. De stad groeide eerst langs beide oevers van de rivier: de oostkant rond de Oude Kerk en de westkant rond de Nieuwe Kerk. De Kalverstraat volgt het tracé van de oude westelijke Amsteldijk, terwijl het Rokin overeenkomt met de rivierbedding, die in de jaren dertig grotendeels werd gedempt. In het zuiden markeert het Singel, de vroegere stadsgracht, de grens van de middeleeuwse kern.

De hele buurt is te voet te verkennen: van de Dam naar het Spui loopt u in een minuut of tien, en even lang daarna naar het Muntplein. De voetgangersstraten zijn op zaterdagmiddag erg druk; kom liever op een doordeweekse ochtend als u rustig naar de gevels en binnenplaatsen wilt kijken.

Het oostelijke deel van het centrum, rond de Oude Kerk en de Wallen, en de Nieuwmarkt komen in andere gidsen aan bod: deze tekst richt zich op de westoever van de oude Amstel.

De Dam

De Dam is het logische beginpunt van het bezoek, op 10 minuten lopen van het Centraal Station via het Damrak. Drie monumenten staan aan het plein:

• Het Koninklijk Paleis: het voormalige stadhuis uit de 17e eeuw, ontworpen door Jacob van Campen en sinds 1808 paleis. Het is te bezoeken op dagen zonder koninklijke ontvangst; de Burgerzaal op de eerste verdieping is alleen al het bezoek waard.
• De Nieuwe Kerk: de gotische kerk, gewijd in 1409, waar sinds 1814 de Nederlandse vorsten worden ingehuldigd. Ze dient nu als tentoonstellingsruimte, met een apart ticket per tentoonstelling.
• Het Nationaal Monument: de witte zuil van 22 meter, onthuld in 1956 ter nagedachtenis aan de slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog. Elk jaar op de avond van 4 mei vindt hier de Nationale Dodenherdenking plaats.

Aan de zuidkant van het plein, op nummer 20, zit Madame Tussauds in de bovenverdiepingen van het voormalige warenhuis van Peek & Cloppenburg. Let op bij het oversteken: trams en fietsers rijden voortdurend over het plein.

Kalverstraat, Nieuwendijk en Rokin

De Kalverstraat loopt van de Dam zuidwaarts naar het Muntplein. Ze dankt haar naam aan de kalvermarkt die er tot in de 17e eeuw werd gehouden. Nu is het een voetgangersstraat met internationale ketens, ten noorden van de Dam voortgezet door de volksere Nieuwendijk. Kijk eens boven de etalages: boven de gemoderniseerde benedenverdiepingen zijn veel oude gevels bewaard gebleven. Voor origineler winkels steekt u het Singel over naar De 9 Straatjes, op 5 minuten lopen.

Op nummer 58 leidt tussen twee winkels een onopvallende deur naar De Papegaai, de katholieke Sint-Petrus-en-Pauluskerk. Ze werd gebouwd op de plek van een schuilkerk uit de tijd dat de openbare katholieke eredienst verboden was, en heeft die bijnaam behouden. Ze is open van maandag tot en met zaterdag van 10.30 tot 16.00 uur en op zondag van 12.00 tot 14.30 uur.

Op nummer 92 is in het voormalige Burgerweeshuis het Amsterdam Museum gevestigd, gewijd aan de geschiedenis van de stad. Het gebouw is gesloten wegens renovatie: in oktober 2026 toont het museum zijn tentoonstellingen op andere locaties, onder meer in Museum Willet-Holthuysen aan de Herengracht.

Parallel aan de Kalverstraat ligt het Rokin, een brede straat waar trams 4 en 14 rijden en ondergronds metro 52 (station Rokin). Het zuidelijke deel, aan de kant van het Muntplein, heeft nog het water van de Amstel.

Het Spui, de boekenmarkt en het Begijnhof

Het Spui is een langgerekt plein met boekhandels, cafés en gebouwen van de Universiteit van Amsterdam. Elke vrijdag van 10.00 tot 18.00 uur, het hele jaar door, staan hier zo'n 25 antiquaren op de boekenmarkt: oude en tweedehands boeken in het Nederlands en het Engels, prenten en ansichtkaarten.

Midden op het plein staat het bronzen beeldje Het Lieverdje, een werk van Carel Kneulman uit 1960, dat een Amsterdamse straatjongen voorstelt. Het werd geschonken door een sigarettenfabrikant en werd vanaf 1964 het toneel van de anti-rookhappenings van Robert Jasper Grootveld, waaruit de protestbeweging Provo voortkwam.

Aan het plein schenkt Café Hoppe (Spui 18-20) al sinds 1670 bier in een bruin-caféinterieur. Op de hoek met het Singel dient de Oude Lutherse Kerk (Singel 411), ingewijd in 1633, doordeweeks als aula van de Universiteit van Amsterdam.

Vlak naast het Spui leidt een onopvallende ingang naar het Begijnhof, het hof van de begijnen dat al in 1307 wordt vermeld. Rond het grasveld staan de Engelse Kerk, de katholieke schuilkerk en het houten huis op nummer 34, een van de oudste van de stad. De toegang is gratis van 10.00 tot 18.00 uur; in het hof wonen mensen, dus praat zacht en laat fietsen en koffers buiten.

Het Muntplein, de Munttoren en de Bloemenmarkt

Aan het eind van de Kalverstraat en het Rokin ligt het Muntplein, een druk kruispunt boven het water, waar de Amstel het Singel ontmoet. Het wordt gedomineerd door de Munttoren. De voet ervan is een overblijfsel van de Regulierspoort, een stadspoort die van 1480 tot 1487 werd gebouwd en in 1618 afbrandde. Hendrick de Keyser zette er in 1619-1620 de huidige spits op. De naam stamt uit 1672, toen Amsterdam hier tijdens de Franse inval munten sloeg. De toren is niet te bezoeken, maar het Hemony-carillon met 38 klokken speelt elk kwartier een korte melodie, en de stadsbeiaardier geeft er elke zaterdag van 14.00 tot 15.00 uur een concert.

Van het Muntplein tot het Koningsplein staan de kramen van de Bloemenmarkt op het Singel. Er worden vooral tulpenbollen, zaden en souvenirs verkocht; de kassen zijn het best te zien vanaf de overkant van de gracht.

Het Allard Pierson en De Krijtberg

Aan de oostkant van het Rokin, op de Oude Turfmarkt 127-129, zit het Allard Pierson in het voormalige hoofdkantoor van De Nederlandsche Bank. Het toont de archeologische en erfgoedcollecties van de Universiteit van Amsterdam, van het oude Egypte tot Griekenland en Rome. Een volwassenenticket kost € 15,50, € 3,50 voor 5 tot 18 jaar; de toegang is gratis voor kinderen onder 4 jaar en met de Museumkaart.

Aan de andere kant van de buurt, aan het Singel, steekt De Krijtberg, of de Franciscus Xaveriuskerk, haar twee torens boven de grachtenpanden uit. Deze neogotische jezuïetenkerk, van 1881 tot 1883 gebouwd door Alfred Tepe, verbergt achter een smalle gevel een zeer kleurrijk interieur. Ze is open rond de dagelijkse mis van 12.30 uur; de overige openingstijden staan op haar maandkalender.

De bezienswaardigheden van de buurt in één oogopslag

Prijzen gecontroleerd in oktober 2026. Het Koninklijk Paleis publiceert zijn openingsdagen in een online kalender; de Nieuwe Kerk sluit op vrijdag 9 oktober 2026 om 16.00 uur. Het Allard Pierson is gesloten op maandag, op Koningsdag, met Kerst en met Nieuwjaar. Het Koninklijk Paleis, de Nieuwe Kerk en het Allard Pierson zijn gratis met de Museumkaart.

Waar u even kunt uitrusten

Het Spui is de beste plek om te gaan zitten: terrassen van bruine cafés, bankjes rond het Lieverdje en boekhandels om te schuilen voor de regen. Om de hoek, in de Voetboogstraat, verkoopt Vleminckx de Sausmeester (nr. 33) Vlaamse friet met meer dan twintig sauzen, dagelijks van 11.00 tot 19.00 uur (op donderdag tot 20.00 uur). De rij schiet snel op.

Ga liever niet lunchen op de Dam zelf of in de eerste paar honderd meter van de Kalverstraat: daar zitten vooral ketens. De straatjes tussen het Spui en het Singel bieden meer keuze.

Een wandeling van een halve dag door het historisch centrum

Deze route van ongeveer 2,5 kilometer duurt 3 uur, met één bezoek en een pauze. Op vrijdag komt u langs de boekenmarkt; op zaterdag eindigt u om 14.00 uur op het Muntplein voor het beiaardconcert.

1. Begin om 10.00 uur op de Dam: bezoek het Koninklijk Paleis of de Nieuwe Kerk, afhankelijk van de tentoonstellingen.
2. Loop de Kalverstraat af naar het zuiden en ga naar binnen bij De Papegaai, op nummer 58.
3. Ga naar het Spui: het beeld van het Lieverdje, de boekenmarkt op vrijdag, koffie in Café Hoppe.
4. Stap het Begijnhof binnen en loop in stilte rond het hof.
5. Loop terug naar het Singel, steek de gracht over en volg de kade tot De Krijtberg, op nummer 448 (open rond het middaguur).
6. Kom via de Bloemenmarkt terug naar het Muntplein en de Munttoren.
7. Sluit af met het Allard Pierson aan de Oude Turfmarkt, of met het uitzicht over de Amstel vanaf het Muntplein.

Naar het historisch centrum

De Dam ligt op 10 minuten lopen van station Amsterdam Centraal, rechtdoor via het Damrak. Trams 2 en 24 stoppen op de Dam en op het Koningsplein; trams 4 en 14 rijden langs de Dam en het Rokin. Metrolijn 52 stopt in station Rokin, dat een uitgang aan de kant van de Dam heeft. De fiets is handig om er te komen, maar niet in de Kalverstraat, waar u ernaast moet lopen.

Verder lezen

Aan de overkant van het Damrak zet de Nieuwmarktbuurt, met de Waag en de Zeedijk, de ontdekking van de middeleeuwse stad voort: lees onze gids over de Nieuwmarktbuurt. Wilt u ergens anders winkelen dan in de Kalverstraat, dan beschrijft onze gids winkelen in Amsterdam de winkelstraten van elke buurt.