Oostelijk Havengebied Amsterdam: KNSM, Java en Borneo-Sporenburg

De oostelijke eilanden in het kort

De eerste oostelijke eilanden ontstonden bij de grote stadsuitbreiding van de 17e eeuw. Tussen 1650 en 1662 legde Amsterdam achtereenvolgens Kattenburg, Wittenburg en Oostenburg aan, omringd door water en via bruggen met de stad verbonden. Op Kattenburg zat de Admiraliteit, op Wittenburg de particuliere werven en op Oostenburg de Verenigde Oost-Indische Compagnie (VOC), die er haar werven, kantoren en pakhuizen vestigde.

Verder naar het noordoosten werd het Oostelijk Havengebied vanaf 1874 op het IJ gewonnen, in het verlengde van de bouw van het Centraal Station, en in zo'n vijftig jaar ingericht. In 1903 vestigde de Koninklijke Nederlandsche Stoomboot-Maatschappij (KNSM) zich op de oostpunt van het eiland dat nu haar naam draagt. De namen van de kades, Levantkade en Surinamekade, herinneren aan haar bestemmingen. Op het naburige Java-eiland onderhield de Stoomvaart Maatschappij Nederland de verbindingen met Nederlands-Indië.

Na de onafhankelijkheid van Indonesië nam het verkeer af en eind jaren zeventig vertrok de KNSM. Krakers en kunstenaars namen begin jaren tachtig de lege pakhuizen in gebruik. In 1975 had de gemeente al besloten het gebied een woonbestemming te geven: de herontwikkeling begon eind jaren tachtig en liep door tot begin jaren 2000. Het gebied telt nu ongeveer 10.000 woningen, waarvan de meeste huurwoningen, en is vooral een woonwijk.

Oosterdok en Oostelijke Eilanden: musea en oude werven

U begint het makkelijkst bij het Oosterdok, het bassin dat direct ten oosten van het Centraal Station ligt. Drie grote plekken liggen hier tegenover elkaar aan het water:

• OBA Oosterdok: de centrale bibliotheek van Amsterdam, aan de rand van het bassin. De toegang is gratis en het café-restaurant op de bovenste verdieping biedt een weids uitzicht over de stad.
• NEMO Science Museum: het groene gebouw in de vorm van een scheepsboeg van Renzo Piano, geopend in 1997. Het dakterras is van dinsdag tot en met zondag gratis te bezoeken, zonder kaartje.
• Het Scheepvaartmuseum: het nationale scheepvaartmuseum, in het voormalige magazijn van de Admiraliteit uit 1656 op Kattenburg, met de replica van het VOC-schip Amsterdam aan de steiger.

Achter het Scheepvaartmuseum zijn Kattenburg, Wittenburg en Oostenburg woonbuurten geworden, die grotendeels in de 20e eeuw zijn herbouwd. Langs de Oostenburgergracht herinneren nog enkele gebouwen aan het industriële en maritieme verleden van de eilanden.

In het zuiden staan aan het Entrepotdok 84 pakhuizen die tussen 1708 en 1829 zijn gebouwd. In 1827 werden ze rijksentrepot en in 1985 werden ze verbouwd tot woningen en kantoren: het is het grootste bewoonde pakhuiscomplex van Amsterdam. De kade ligt tegenover Artis en sluit aan op de Plantage.

Verder naar het oosten, aan de Funenkade, staat molen De Gooyer aan het water. Deze houten korenmolen op een stenen onderbouw staat sinds 1814 op deze plek en is een rijksmonument. Bierbrouwerij Brouwerij 't IJ zit aan de voet ervan, in een voormalig badhuis.

Java-eiland en KNSM-eiland

Het Java-eiland en het KNSM-eiland vormen samen een lange strook land tussen het IJ en de havenbekkens. Ze komen samen op het Azartplein, het centrale plein, waar ook tram 1 zijn eindpunt heeft.

Het Java-eiland, het westelijke deel, werd in de jaren negentig opnieuw ingericht naar een plan van de Amsterdamse architect Sjoerd Soeters. Vier smalle dwarsgrachten delen het op in blokken, met smalle huizen van verschillende architecten: een hedendaagse versie van de grachtenpanden in het centrum. De stalen bruggetjes over deze grachten, met hun kronkelende leuningen, zijn het werk van de kunstenaars Guy Rombouts en Monica Droste. In het westen verbindt de Jan Schaeferbrug het eiland met de Piet Heinkade.

Het KNSM-eiland, in het oosten, volgt een stedenbouwkundig plan van Jo Coenen van eind jaren tachtig, met grote bouwblokken langs een centrale laan, de KNSM-laan, in de geest van de oude pakhuizen. Enkele gebouwen zijn een omweg waard:

• Piraeus: een groot blok van donkere baksteen van Hans Kollhoff en Christian Rapp, voltooid in 1994, dat om een oud havengebouw heen is gebouwd. Het telt 304 woningen.
• Barcelona: een complex van de Belgische architect Bruno Albert, voltooid in 1993, rond een ronde binnenplaats.
• Emerald Empire: een gebouw van Jo Coenen, opgeleverd in 1996.
• Skydome: de woontoren van Wiel Arets, die boven het eiland uitsteekt.
• Loods 6: een bewaarde loods uit 1922 met kunstenaarsateliers en tentoonstellingsruimtes.

Op het Azartplein markeren de Amphitrite-fontein en de twee gebouwen van het Zwitserse bureau Diener & Diener de overgang tussen de twee eilanden.

Borneo-Sporenburg en de Pythonbrug

Ten zuiden van het KNSM-eiland zijn de schiereilanden Borneo en Sporenburg het opvallendste deel van de buurt. Vanaf 1993 plande landschapsarchitectenbureau West 8, onder leiding van Adriaan Geuze, hier ongeveer 2.500 woningen, bijna allemaal laagbouw, met een dichtheid van ongeveer honderd woningen per hectare. Het model is een woning van drie lagen met een patio of daktuin, een nieuwe interpretatie van het grachtenpand. Enkele grote gebouwen doorbreken deze rijen, zoals De Walvis van Frits van Dongen, voltooid in 2000 op Sporenburg.

Op Borneo laat de Scheepstimmermanstraat het principe het duidelijkst zien: zo'n zestig huizen op afzonderlijke kavels, door verschillende architecten ontworpen en in 2001 voltooid, elk met een eigen straatgevel en watergevel.

De rode, golvende Pythonbrug, 90 meter lang, overspant sinds 2001 het water tussen Sporenburg en Borneo. De brug is ontworpen door Adriaan Geuze, is alleen voor voetgangers en heeft steile treden; fietsers nemen de lage brug ernaast. Ga voor een foto niet op de privésteigers staan: die zijn van de bewoners.

De Oostelijke Handelskade: Muziekgebouw, Bimhuis en Lloyd

Langs het IJ, tussen het station en Sporenburg, liggen aan de Oostelijke Handelskade en de Piet Heinkade de culturele plekken van de buurt.

• Muziekgebouw aan 't IJ: de concertzaal voor hedendaagse muziek, aan de Piet Heinkade 1, in 2005 geopend boven de IJtunnel. Het glazen gebouw is ontworpen door het Deense bureau 3XN. Hier zit ook het Bimhuis, het podium voor jazz en geïmproviseerde muziek.
• Pakhuis de Zwijger: een pakhuis uit 1934 dat in 2006 een plek voor debatten en bijeenkomsten werd.
• The Hoxton, Lloyd Amsterdam: het voormalige landverhuizershotel van de Koninklijke Hollandsche Lloyd, aan de Oostelijke Handelskade 34, gebouwd van 1918 tot 1921 naar ontwerp van Evert Breman. Van 1921 tot 1936 verbleven er landverhuizers, vooral Joden uit Oost-Europa, op weg naar Zuid-Amerika. Het gebouw diende daarna als gevangenis en vervolgens als kunstenaarsateliers, voordat het door MVRDV werd verbouwd en in 2004 als Lloyd Hotel openging. Eind 2021 sloot het voor een verbouwing, in september 2023 heropende het onder de naam The Hoxton.

Voor de concerten van het seizoen kunt u onze gids over concerten en voorstellingen in Amsterdam raadplegen.

De bezienswaardigheden in één oogopslag

Prijzen voor volwassenen vastgesteld in oktober 2026. NEMO en het Scheepvaartmuseum zijn gratis met de Museumkaart en de I amsterdam City Card; bij NEMO moet u wel een tijdslot reserveren.

Eten en iets drinken

De buurt is een woonwijk en de adressen liggen verspreid: zoek ze op voordat u vertrekt.

• Brouwerij 't IJ, Funenkade 7: proeflokaal De Molen, aan de voet van molen De Gooyer, schenkt de bieren van de brouwerij. Volgens I amsterdam is het doordeweeks open van 14.00 tot 22.00 uur en in het weekend van 12.00 tot 22.00 uur. U kunt niet reserveren en het terras loopt bij mooi weer snel vol. Café Struis, onder de molen aan de Zeeburgerstraat 1, hoort bij dezelfde brouwerij.
• De bovenste verdieping van de OBA: een café-restaurant met een terras in de zomer, handig voor een pauze aan het begin van de wandeling.
• Het Muziekgebouw aan 't IJ: een grand café op de begane grond, met een terras aan het IJ.
• Het dak van NEMO: het restaurant van het museum en een bar hebben daar hun terras.
• The Hoxton, Lloyd Amsterdam: de brasserie en de bar van het hotel zijn ook open voor niet-gasten.

Voor meer lokaal bier leest u onze gids over speciaalbier in Amsterdam.

Een wandeling of fietstocht van een halve dag

Reken op een halve dag te voet met pauzes, of twee uur op de fiets, zonder museumbezoek. De route is helemaal vlak.

1. Begin bij het Centraal Station en volg de Oosterdokskade naar de OBA: ga naar de bovenste verdieping voor het uitzicht.
2. Loop verder langs het bassin naar het dak van NEMO en steek daarna over naar het Scheepvaartmuseum op Kattenburg.
3. Ga naar de Piet Heinkade en het Muziekgebouw aan 't IJ en steek dan via de Jan Schaeferbrug over naar het Java-eiland.
4. Doorkruis het Java-eiland van west naar oost, zigzaggend tussen de vier grachten, tot aan het Azartplein.
5. Loop over de KNSM-laan naar Piraeus en Barcelona en keer terug naar het Azartplein.
6. Ga naar het Borneo-eiland via de Scheepstimmermanstraat, steek over de Pythonbrug naar Sporenburg en loop langs De Walvis.
7. Eindig bij molen De Gooyer, verder naar het zuiden, voor een biertje bij Brouwerij 't IJ, of neem de tram bij halte Rietlandpark.

De kades zijn goed te fietsen, maar de Pythonbrug is alleen voor voetgangers: neem de lage brug ernaast. Onze gids over vervoer in Amsterdam legt uit hoe u een fiets huurt.

Naar de oostelijke eilanden

Het Oosterdok ligt op een paar minuten lopen van het Centraal Station, het Muziekgebouw op ongeveer tien minuten. Verder naar het oosten rijden verschillende GVB-lijnen door de buurt:

Lijnen en haltes vastgesteld in oktober 2026. Sinds de nieuwe dienstregeling van 29 maart 2026 rijdt bus 22 niet meer naar het oosten van de stad: bus 42 heeft die route overgenomen. Bus 43 rijdt in de spits elke 10 minuten en de rest van de tijd elke 15 minuten. Voor een rustige plek om te overnachten aan het water raadpleegt u onze gids waar overnachten in Amsterdam.

Meer lezen

De oostelijke eilanden lopen in het zuiden vanzelf over in de Plantage en in het oosten in de wijken van Oost: lees onze gids over Amsterdam-Oost om uw dag voort te zetten. Bent u geïnteresseerd in hedendaagse architectuur, dan plaatst onze gids over de architectuur van Amsterdam deze buurten in de geschiedenis van de stad. En om het uitzicht vanaf de OBA of NEMO te vergelijken met andere uitkijkpunten, bekijkt u onze selectie van de mooiste uitzichten over Amsterdam.