Hollandse kazen die u moet kennen
Nederland maakt vooral halfharde kaas van koemelk, verkocht als hele kaas en op verzoek afgesneden. Een aantal kazen heeft een door de Europese Unie beschermde naam: een beschermde oorsprongsbenaming (BOB) garandeert een precies productiegebied, een beschermde geografische aanduiding (BGA) een ruimere band met het land.
| Kaas | Wat het is | Bescherming |
|---|---|---|
| Gouda | De meest gegeten kaas: groot en plat, van heel mild tot heel pittig naargelang de leeftijd | BGA Gouda Holland; BOB Noord-Hollandse Gouda voor die uit Noord-Holland |
| Edammer | Kleine bol met stevigere, minder vette kaas, rode korst voor de export | BGA Edam Holland; BOB Noord-Hollandse Edammer |
| Boerenkaas | Kaas van rauwe melk, op de boerderij gemaakt | Gegarandeerde traditionele specialiteit (GTS) |
| Leidse kaas | Komijnekaas uit de streek rond Leiden; de Boeren-Leidse met sleutels heeft twee gekruiste sleutels op de korst | BOB Boeren-Leidse met sleutels |
| Kaas met smaakjes | Gouda met komijn, kruidnagel, kruiden of brandnetel | Geen bijzondere bescherming |
| Geitenkaas | Witte halfharde kaas, steeds vaker te vinden | BGA Hollandse geitenkaas |
De merken die u in elke winkel ziet, zoals Old Amsterdam of Leerdammer, zijn industriële producten van goede kwaliteit, maar geen beschermde benamingen. Wilt u een kaas met meer karakter, vraag dan naar een belegen of oude boerenkaas.
Rijping: van jong tot overjarig
Dezelfde gouda smaakt met de tijd heel anders. Kaasboeren en kaaswinkels zetten de leeftijd op het etiket, volgens een schaal die iedereen in Nederland kent:
- Jong (ongeveer 4 weken): soepel, mild en romig; de kaas voor de boterham bij het ontbijt.
- Jong belegen en daarna belegen (ongeveer 2 tot 4 maanden): meer smaak, stevigere kaas.
- Extra belegen (ongeveer 7 maanden): uitgesprokener, licht zoutig.
- Oud (minstens 10 maanden) en overjarig (meer dan een jaar): droog en brokkelig, met kleine kristallen die knapperen, en een smaak van noten en karamel.
Voor een eerste proeverij vergelijkt u een jong belegen en een oude kaas van dezelfde kaasboer: het verschil is opvallend. In het café bestelt u oude kaas in blokjes, met mosterd, bij een biertje.
Proeven en kopen in Amsterdam
Proeverijwinkels in het centrum
In de drukste straten (Damrak, Damstraat, Kalverstraat, rond de Dam) bieden kaaswinkels gratis proeverijen aan, vaak van kaas met smaakjes (truffel, pesto, chili) die bezoekers lekker vinden maar niet traditioneel is. De kiloprijzen liggen er meestal hoger dan bij een kaasspeciaalzaak in de buurt: vergelijk voordat u een groot stuk koopt.
De bekendste is het Amsterdam Cheese Museum, Prinsengracht 112, op een paar minuten lopen van het Anne Frank Huis. De toegang is gratis, zonder reservering: op de begane grond meer dan 20 kazen om te proeven, in de kelder een kleine tentoonstelling over de geschiedenis van de Hollandse kaas. Open van maandag tot en met zaterdag van 9.00 tot 22.00 uur en op zondag van 9.00 tot 21.00 uur. Het is vooral een winkel, maar handig als eerste kennismaking.
Kaasspeciaalzaken
Voor een echte kaas van een bepaalde leeftijd gaat u naar een kaasspeciaalzaak die op verzoek afsnijdt en u laat proeven voordat u koopt. In de Negen Straatjes staat De Kaaskamer van Amsterdam, Runstraat 7, van vloer tot plafond vol Hollandse en buitenlandse kazen, met ook vleeswaren, wijn en broodjes om mee te nemen. Open op maandag van 12.00 tot 18.00 uur, van dinsdag tot en met vrijdag van 9.00 tot 18.00 uur, op zaterdag van 9.00 tot 17.00 uur en op zondag van 12.00 tot 17.00 uur. De kaas kan er vacuüm worden verpakt voor de reis.
Markten
De kaaskramen op de markten verkopen per stuk, vaak goedkoper dan de winkels in het centrum:
- De Albert Cuypmarkt, in De Pijp, van maandag tot en met zaterdag: meerdere goudakramen met kazen van elke leeftijd.
- De Noordermarkt, in de Jordaan, op zaterdag: biologische markt met boerenkaas.
Kaas zien maken
Op de Zaanse Schans geeft kaasboerderij Catharina Hoeve elke dag demonstraties kaasmaken met uitleg en proeverij. U bereikt de Zaanse Schans met de trein vanaf Amsterdam Centraal en combineert het bezoek met de molens.
Traditionele kaasmarkten rond Amsterdam
Drie steden spelen in het voorjaar en de zomer de kaashandel van vroeger nog na, met kaasdragers in kostuum, wegen en handjeklap. De toegang is overal gratis.
| Markt | Dag en tijden | Seizoen | Vanuit Amsterdam |
|---|---|---|---|
| Alkmaar | Vrijdag 10.00-13.00 uur; dinsdagavond 19.00-21.00 uur in juli-augustus | 26 maart tot en met 24 september 2027 | Rechtstreekse trein, ongeveer 35 min, € 10 enkele reis |
| Edam | Woensdag 10.30-12.30 uur | In 2026 van 1 juli tot en met 19 augustus | Bus 316, ongeveer 35 min |
| Gouda | Donderdag 10.00-12.30 uur | In 2026 van april tot eind augustus | Trein, ongeveer 1 uur |
Openingstijden en prijzen gecontroleerd in oktober 2026; de seizoenen 2026 van Edam en Gouda zijn voorbij en de data voor 2027 zijn nog niet bekendgemaakt.
- De kaasmarkt van Alkmaar is de grootste en meest authentieke: zo'n 2.400 kazen op het Waagplein, een kaasdragersgilde uit 1593 en een kaasmuseum in de Waag. Ziet u er maar één, kies dan deze.
- In Edam is de zomermarkt kleiner en gezelliger, voor de Kaaswaag uit 1778. De stad is te combineren met Volendam en Marken, aan dezelfde buslijn.
- Gouda, in het zuiden, heeft op donderdag een eigen markt voor het stadhuis, maar de reis duurt langer.
Wilt u de zuiveldorpen ten noorden van de stad zien, met Edam, Monnickendam en Broek in Waterland, volg dan onze route door Waterland.
Kaas mee naar huis nemen
- Verpakking: vraag om een vacuümverpakking, die de meeste kaaswinkels aanbieden. Goed verpakte harde kaas kan een paar dagen reizen zonder koelkast.
- In het vliegtuig: harde kaas kan zonder probleem in de ruimbagage. In de handbagage vallen smeuïge kaas en smeerkaas onder de regels voor vloeistoffen; een stuk gouda niet.
- Douane: tussen EU-landen geldt geen limiet voor eigen gebruik. Wel verbiedt het Verenigd Koninkrijk reizigers sinds 12 april 2025 om kaas en zuivel uit de EU mee te nemen naar Groot-Brittannië, ook als die verpakt is of taxfree is gekocht. Voor andere landen controleert u vóór de aankoop de douaneregels van uw land.
- Hoeveelheid: een hele goudse kaas weegt vaak meer dan 10 kilo; kaaswinkels verkopen ook kleine kaasjes en stukken van 250 g tot 1 kg, die makkelijker mee te nemen zijn.
Verder lezen
Kaas is maar een deel van de lokale keuken: haring, bitterballen en stroopwafels staan in onze gids over wat te eten in Amsterdam. Voor een uitstapje buiten de stad leest u ook onze dagtochten vanuit Amsterdam en, voor de buurtmarkten, onze pagina over de Albert Cuypmarkt.
